Vanuit de toekomst denken

Algemeen | 12 dec 2011

Graag neem ik u mee naar het perspectief van ons denken. Het lijkt logisch om vanuit het verleden te denken. Daar ontstonden immers problemen die we nu moeten oplossen. Antwoorden worden wat mij betreft gevonden door juist niet vanuit dat verleden, maar vanuit de toekomst te denken.

Een voorbeeld waarmee ik dit kan toelichten, haal ik uit een recente bespreking met het ministerie van OCW, Kenteq en andere stakeholders. Het onderwerp: bevorderen van techniekonderwijs. De instroom in technische beroepen en opleidingen is een probleem en technische afdelingen van vmbo-scholen hebben het moeilijk, vooral in stedelijke gebieden. Wat zijn de oorzaken van deze terugloop en hoe lossen we die op?

In de brainstorm kwam naar voren dat een denkwijze gebaseerd op het verleden, de weg naar het vinden van oplossingen mogelijk blokkeert. Kijkend naar de techniek, zie je beroepen veranderen. Taken van vroeger bestaan niet meer en er komen nieuwe beroepen bij. Dat komt door technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Beroepen zijn zo veranderd dat er een mix is ontstaan van oude en nieuwe vakgebieden. Het denken vanuit een ander perspectief dan die van de traditionele beroepen, zoals ontwikkelingen vanuit natuurwetenschappelijke hoek, en ook vanuit sociaal maatschappelijk perspectief, leidt naar nieuwe, toekomstbestendige antwoorden op deze vraagstukken. En ook naar aansluitende manieren om het onderwijs in te richten.

Cradle to Cradle
Een ander voorbeeld vind je in de andere kijk op ontwerp, productie en consumptie volgens het Cradle to Cradle principe, waarover medegrondlegger Michael Braungart onlangs een dialoog had met ondernemers, overheid en onderwijs op de Erasmus universiteit. In een wereld met een alsmaar groeiend aantal mensen en toenemende welvaart, het besef dat er maar één aarde is met een beperkte hoeveelheid grondstoffen, waar schaarste leidt tot hogere prijzen, wordt het C2C-denken behalve onmisbaar, ook economisch interessant. Bedrijven zoals Ahrend, Akzo Nobel, Desso, van Gansewinkel en Philips spelen daar al op in. Het concept C2C (zie ook het kader rechts) introduceert een heel andere kijk op ontwerp van producten en ketenmanagement. Afval = voedsel.

Michael Braungart wijst erop dat C2C niet gaat over minder of minder slecht, maar over goed doen. De meeste mensen willen goed doen. Dan moeten ze daartoe wel in staat worden gesteld. Door te voorzien in producten waarvan de samenstellende delen voortdurend gebruikt kunnen worden. Deze producten kunnen daarom concurreren met ‘traditionele’ producten, zeker als daarin maatschappelijke kosten als milieuschade en gezondheidszorg verwerkt worden.

Zelfs Einstein had het er al over dat oplossingen van problemen niet worden gevonden op het niveau waar ze zijn ontstaan. Denken vanuit het verleden creëert oplossingen voor het verleden. Denken in toekomstige ontwikkelingen levert oplossingen op dit niveau.

Urgentie
We hebben duidelijk iets anders nodig. Hiteq hanteert bij het toekomstdenken instrumenten als scenario-ontwikkeling, transitiemanagement en back casting.
Door de opties voor onder meer de toekomstige energievoorziening en mobiliteit in beeld te brengen, maken we de consequenties voor technisch vakmanschap concreet. En dus ook voor het onderwijs dat op dit vakmanschap voorbereidt.

Nederland is dichtbevolkt en grondstofarm. Juist deze positie zorgt voor urgentie en maakt dat Nederland zich met innovatieve concepten voor toekomstige energievoorziening, mobiliteit, materiaalontwikkeling, productontwerp en ketenmanagement kan profileren op een enorme mondiale markt.
Om de omslag te maken, is visie nodig en lef. Maar wie nu kiest voor de P van Profit op de lange termijn en rekening houdt met de andere P’s van Planet and People, kiest voor continuïteit en leiderschap.

Wil Verhoeven

 

Reageer op dit bericht